PLC Sistemleri
Termokupl PLC'ye Nasıl Bağlanır?

Termokupl PLC'ye Nasıl Bağlanır?
Termokupl, endüstride en çok kullanılan sıcaklık sensörlerinden biridir: ucuzdur, dayanıklıdır ve 1000 °C'nin üzerindeki sıcaklıkları ölçebilir. Ancak ürettiği sinyal çok küçük olduğu için PLC'ye bağlanırken bazı noktalara dikkat etmek gerekir. Bu yazıda termokuplun çalışma ilkesini, soğuk nokta kompanzasyonunu ve PLC'ye bağlantı yöntemlerini anlatıyoruz.
Termokupl Nasıl Çalışır?
Termokupl, iki farklı metalden yapılmış iki telin bir ucunun birbirine kaynatılmasıyla oluşur. Birleşik uca ölçüm noktası (sıcak nokta), ölçü cihazına bağlanan diğer uçlara referans noktası (soğuk nokta) denir. İki nokta arasında sıcaklık farkı olduğunda, Seebeck etkisi nedeniyle açık uçlarda küçük bir gerilim oluşur. Bu gerilim, ölçüm noktasının sıcaklığına değil, iki nokta arasındaki sıcaklık farkına bağlıdır.
Oluşan gerilim çok küçüktür: Örneğin K tipi bir termokupl derece başına yalnızca yaklaşık 41 mikrovolt üretir. Bu yüzden termokupl sinyali gürültüye karşı hassastır ve özel giriş devreleri gerektirir.
Termokupl Tipleri
Belirli metal çiftleri standartlaşmış ve harflerle adlandırılmıştır (IEC 60584). En yaygın olanlar:
- K tipi (nikel-krom / nikel-alüminyum): Yaklaşık −200 ile 1260 °C arası; endüstride en yaygın tip.
- J tipi (demir / bakır-nikel): Yaklaşık 0 ile 750 °C arası; plastik makinelerinde yaygındır.
- T tipi (bakır / bakır-nikel): Düşük sıcaklıklar ve gıda uygulamaları için.
- E tipi (nikel-krom / bakır-nikel): Derece başına en yüksek gerilimi üretir.
- N tipi: K tipine benzer, yüksek sıcaklıkta daha kararlıdır.
- R, S, B tipleri (platin-rodyum): 1600 °C'ye kadar yüksek sıcaklıklar için, pahalıdır.
Her tip için, sıcaklığa karşılık gelen gerilimi veren standart termokupl tabloları vardır. Bu tablolar referans noktası 0 °C'deyken hazırlanmıştır.
Soğuk Nokta Kompanzasyonu Neden Gerekir?
Termokupl telleri ölçü cihazının bakır klemenslerine bağlandığında, bu bağlantı noktalarında da istenmeyen yeni "termokupllar" oluşur. Referans noktası 0 °C'de değil, panonun sıcaklığında (örneğin 30 °C) olduğu için ölçülen gerilim gerçek değerden düşük çıkar. Bunu düzeltmek için referans noktasının sıcaklığı ayrı bir sensörle ölçülür ve hesaba eklenir. Buna soğuk nokta kompanzasyonu (cold junction compensation) denir.
Termokuplu PLC'ye Bağlamak
PLC üreticileri termokupl için özel analog giriş modülleri sunar. Bu modüller mikrovolt düzeyindeki sinyali ölçebilir, termokupl tipine göre doğrusallaştırma yapar ve soğuk nokta kompanzasyonunu sağlar. Örneğin S7-1200 için SM 1231 TC, S7-1500 için AI 8xU/R/RTD/TC modülleri bu iş için kullanılır. Termokupl tipi ve kompanzasyon yöntemi, TIA Portal'da modülün ayarlarından seçilir.
Modüllerde genellikle birkaç kompanzasyon seçeneği vardır: modülün klemenslerindeki dahili sıcaklık sensörü, ayrı bir kanala bağlanan harici bir RTD (örneğin Pt100) ya da sabit bir referans sıcaklığı. Hangisinin seçileceği, soğuk noktanın nerede olduğuna bağlıdır.
1) Termokupl Doğrudan Modüle Bağlıysa
Termokupl telleri ya da termokupl uzatma kablosu doğrudan modülün klemenslerine bağlanırsa soğuk nokta modülün klemenslerindedir. Bu durumda modülün dahili sıcaklık sensörüyle kompanzasyon yapılır.
Bağlantıda kutuplara dikkat edilmelidir; ters bağlanan termokupl, sıcaklık arttıkça düşen bir değer gösterir. Kablo renkleri standarda göre değişir:
- IEC 60584-3 (Türkiye ve Avrupa'da yaygın): Negatif tel her zaman beyazdır; pozitif telin rengi tipe göre değişir (K tipi yeşil, J tipi siyah, T tipi kahverengi).
- ANSI (ABD): Negatif tel her zaman kırmızıdır; K tipinde pozitif tel sarıdır.
Bu yüzden eski ya da ithal kablolarda renk standardının hangisi olduğu mutlaka kontrol edilmelidir.
2) Termokupl PLC'den Uzaktaysa
Termokupl sahada, PLC'den uzakta ise termokupl ile modül arasında normal bakır kablo kullanılmamalıdır; çünkü bakır kablonun termokupl telleriyle birleştiği noktada yeni bir soğuk nokta oluşur ve ölçüm bozulur. Bunun yerine termokuplla aynı (ya da aynı elektriksel özellikte) alaşımdan yapılmış termokupl uzatma ya da kompanzasyon kablosu kullanılır ve ara bağlantılarda termokupl tipine uygun klemens ve konnektörler tercih edilir. Böylece soğuk nokta yine modülün klemenslerinde kalır ve modül birinci senaryodaki gibi ayarlanır.
Mesafe çok uzunsa ya da ortam elektriksel gürültülüyse alternatif bir çözüm, termokuplun yanına bir sıcaklık transmitteri koyarak sinyali 4-20 mA akım sinyaline çevirmek ve PLC'nin standart analog giriş modülüne bağlamaktır.
Özet
- Termokupl, iki farklı metal telden oluşur ve ölçüm noktası ile referans noktası arasındaki sıcaklık farkıyla orantılı küçük bir gerilim üretir.
- Doğru ölçüm için soğuk nokta kompanzasyonu gerekir; PLC'lerin termokupl modülleri bunu kendisi yapar.
- Termokupl ile modül arasında bakır değil, termokupl uzatma kablosu kullanılmalıdır.
- Kablo renkleri IEC ve ANSI standartlarında farklıdır; bağlantı yapmadan önce standardı kontrol edin ve her zaman modülün kılavuzundaki bağlantı şemalarına uyun.
Termokupla benzer bir diğer sıcaklık sensörü olan dirençli sıcaklık sensörleri (Pt100) için Analog Input Output Ekleme yazımızda RTD modülüne de değindik.




Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.