PLC ve Otomasyon · Yeni
Röle Kontak Seçimi: Kullanım Kategorisi ve Söndürme
Yük türü, gerilim, akım ve anahtarlama sıklığından rölenin kullanım kategorisini (AC-1, AC-15, DC-13), kontak akım payını ve söndürme elemanını bulun.
Nasıl çalışır?
Röle, küçük bir bobin akımıyla ayrı bir devredeki kontağı açıp kapatır; PLC’nin zayıf çıkışı böylece büyük ya da farklı gerilimli yükleri sürer. Kontağı yıpratan şey akımın kendisinden çok, açılma anında oluşan arktır. Bu yüzden aynı röle dirençli yükte 10 A, bobin yükünde çok daha düşük akım taşıyabilir.
Standartlar yükleri kullanım kategorileriyle ayırır: AC-1 dirençli yük, AC-3 motorun doğrudan yol alması (IEC 60947-4-1); AC-15 AC bobinler, DC-13 DC bobinler (IEC 60947-5-1). Doğru seçim, veri sayfasında yükün kategorisi için verilen akıma bakmaktır.
Bobin akımı kesildiğinde manyetik alanda biriken enerji yüksek bir gerilim sıçraması üretir. DC bobinde ters bağlı serbest dolaşım diyotu bu enerjiyi bobinin içinde dolaştırıp söndürür (bırakma biraz gecikir). AC bobinde RC devresi ya da varistör kullanılır. Söndürme hem kontağı hem PLC çıkışını korur.
Isıtıcıyı sık aç-kapa ile kontrol etmek gibi işlerde katı hal rölesi (SSR) seçilir: mekanik parçası yoktur, aşınmaz, sessizdir. Buna karşılık ısınır, kapalıyken küçük kaçak akım geçirir ve devreyi güvenli ayırmaz; bakım için ayrıca ayırıcı gerekir.
- Kullanım kategorisi
- AC-15 (IEC 60947-5-1)
- Yük gücü
- 115 VA
- Yalnız dirençli değer biliniyorsa (kaba kural)
- ≥ 1,25 A
- Yıllık işlem (250 gün)
- 240.000
- Kontak ömrü (100 000 işlem varsayımı)
- 5 ay
- Bobin
- 24 V DC bobin; bobine ters diyot (çoğu rölede dahili). PLC transistör çıkışı tipik 0,5 A verir, röle bobini çoğunlukla 20–50 mA çeker.
- Söndürme
- Bobine paralel RC devresi (tipik 47–220 Ω + 0,1–0,47 µF) ya da varistör (anma gerilimi şebeke tepe değerinin üstünde) bağlayın.
Pay, kategori değerine %25 eklenerek bulunur. Ömür ve kaba kural genel amaçlı röleler için tipiktir; kesin değer rölenin veri sayfasındaki kategori tablosu ve ömür eğrisidir.
Formül ve Varsayımlar
- Kullanım kategorileri: AC-1 dirençli yük, AC-3 motor (IEC 60947-4-1); AC-15 AC bobin, DC-13 DC bobin (IEC 60947-5-1).
- Kontak, yükün kategorisindeki anma akımı yük akımından en az %25 büyük olacak şekilde seçilir (bu aracın payı).
- Endüktif ve lamba yüklerinde dirençli anma değeri yetmez; veri sayfasında kategori değeri yoksa kaba kural olarak 2–3 kat pay bırakılır.
- Bobin söndürme: DC bobinde ters diyot, AC bobinde RC devresi ya da varistör; aksi hâlde kesme anındaki gerilim sıçraması kontağı ve PLC çıkışını yıpratır.
- Elektriksel ömür tipik genel amaçlı rölede anma yükünde yaklaşık 100 000 işlemdir; sık anahtarlamada katı hal rölesi düşünülür.
Kaynak: IEC 60947-4-1 (kontaktörler, AC-1, AC-3) · IEC 60947-5-1 (kumanda devresi elemanları, AC-15, DC-13) · TSE: TS EN 60947 serisi. Son kontrol 03.11.2026. Sonuçlar ön boyutlandırma içindir.